TÜİK’in yıllık araştırmalarından biri olan “Yenilik Araştırması” bugün yayınlandı. Ülkemizde 10’dan fazla çalışanı olan şirketlerin %39’u yenilik faaliyeti yürütüyor…

Bu çalışmada son üç yıllık dönem için 12000 civarında firmanın bilgileri toplanıyor. Bilgileri derlenen girişimlerden çalışan sayısı 10 – 250 arası olanlar için örnekleme yapılırken, 250 üzerinde çalışanı olan girişimler tam sayım olarak alınıyor.

Araştırma sonuçları 2022 – 2024 dönemini içeriyor, bu nedenle ülkemizin Salgın sonrası ilk yenilik araştırması diyebiliriz. Araştırma sonuçlarına göre bu üç yıllık dönemde 10’dan fazla çalışanı olan şirketlerin %39,6’sı yenilik faaliyetinde bulundu. Öte yandan şirketin çalışan sayısının 250’yi geçmesi durumunda yenilik faaliyetinde bulunma oranının %69,3’e yükseldiği görüldü.

Ancak Türkiye’de girişimlerin sadece %0,3’nün büyük işletmeler olduğu düşünüldüğünde yenilik yapan firma penetrasyonun %40’lar seviyesinde olacağı düşünülebilir.

Sektörler detayına bakıldığında faaliyet alanı Bilimsel Araştırma Projeleri olan şirketler dışında yenilik faaliyeti yapan girişim sayısının fazla olduğu ana sektörün Bilgi Teknolojileri ve İletişim grubu olduğu görülüyor. Bu sektördeki firmaların %71’i yenilik yapıyor.

Yenilik geliştiren firma sayısının en düşük olduğu sektör Madencilik olurken, en yüksek yenilikçilik Bilgi ve İletişim sektöründe görüldü. Öte yandan finans sektöründeki düşük yenilikçi firma payı dikkat çekti. Öte yandan ürün üzerinde yenilik yapan firma oranın en yüksek olduğu sektör bilişim teknolojileri ve bilimsel faaliyetler olurken, özellikle madencilik, elektrik üretimi, su dağıtımı atık yönetimi ve finans firmalarında süreç yeniliği yapma yüzdesi ürün geliştirme oranın neredeyse iki katında kaldı.

Yenilik geliştiren firmaların dörte biri kadarının ek finansal destek aldığını görüyoruz. Dış fonlara başvurma yoluna bu kadar seyrek gidilmesi, şirketlerde yenilik faaliyetlerinin derinliği konusunda biraz şüphe duymamıza neden olabilir. Tamamen öz kaynaklara dayanan bir yenilik aktivitesinin kurumsal kültüre çok kenetlenmeyen, bir seferlik heves çalışmalarına işaret ediyor olabilir.

Dışardan yenilik için alınan fonların kompozisyonuna baktığımızda %59’luk büyük bir tutarın merkezi ve yerel kamu kaynaklarından alındığını görüyoruz. Sadece %15’lik bir kısım AB fonları kullanılarak Türkiye dışından ülkemizdeki yenilik faaliyetlerine aktarılıyor.

Peki yenilik faaliyetleri yapan firmaların bu yola adım atmaktaki asıl amaçları nedir? Bunu ankette sorulan “ekonomik performansınızı etkileyen faktörler sorusundan görebiliriz?”

Yenilik yapan girişimlerin stratejileri öncelikle “Kalite” ve “Mevcut müşteri gruplarını mutlu etme” noktalarına odaklanıyor. Öte yandan “Yeni müşterilere odaklanma” strateji hemen arkadan geliyor. Bu yapı Türkiye’de firmaların yeniliği daha çok mevcut müşterinin karlılığını arttırma amacıyla yaptığını gösteriyor.

Diğer stratejilere göre açık ara geride kalan strateji ise “Düşük fiyat stratejisine odaklanma”. Maalesef Türkiye’de yenilik vatandaşın alım gücünün iyileştirilmesi için yapılmıyor. Eğer bu çalışma 40 sene önce devletin iktisadi teşebbüslerinin tüketici pazarında etkisinin yüksek olduğu dönemde yapılsa bu strateji bu kadar geride kalır mıydı? Değerlendirmek lazım.

Salgın dönemi olarak referans alabileceğimi 2020 – 2022 dönemi ile 2022 – 2024 dönemi arasında stratejilerin baskınlığındaki değişime baktığımızda stratejilerin neredeyse hepsinin öneminin aynı kaldığı görülüyor. Sadece ucuzluk stratejisi ve mevcut malların iyileştirilmesi stratejisinin payı güncel dönemde biraz daha fazla tercih edildiğini görüyoruz.

Son olarak bu yenilik faaliyetlerinin sonunda oluşan çıktının ne olduğuna bakalım. Ülkemizde yeniliklerin %48’inin marka tescili ile sonuçlandığını görüyoruz. Öte yandan endüstriyel tasarım tescili sonucuna da ancak çalışmaların %13’ünde ulaşılıyor.

Sonuç olarak “2024 Türkiye Yenilik Araştırması” birkaç önemli noktaya işaret ediyor. Bunlardan ilki Türkiye’de KOBİ’lerin yenlilik faaliyeti yürütme tercihinde %30-40’lar bandına yükseldiğini görüyoruz. Bu konseptin artık işveren tabanında oturmaya başladığını gösteriyor. Öte yandan dış mali kaynak temini ve patent başvuru oranlarındaki sınırlı pay, mevcut yenilik faaliyetlerinin derinleştirilmesi açısından önümüzde fırsat olduğunu gösteriyor.

/