TUIK geçtiğimiz hafta içerisinde 2024 milli gelir rakamlarının bölgesel kırılımlarını kamuoyu ile paylaştı. Veriler bize yıllar içerisinde il seviyesinde ekonominin nasıl bir seyir izlediğini gösteriyor…

Öncelik ülkemizde yıllık miili geliri ölçmek için kullanılan Gayrısafi Yurtiçi Hasıla (GSYIH)’in ne oldugunu kısaca açıklamakta yarar var. GSYIH yıl içerisinde bir ülkede yerleşik vatandaşların ürettikleri mal ve hizmetlerin toplamıdır. Terimin başındaki “Gayrisafi” sözü ise üretim faaliyetleri yapılırken aşınan sermaye malı olarak adlandırılan makine ve aletlerin yıpranma payının değerden çıkarılmasıdır.

İstanbul geçtiğimiz sene tek başında Türkiye’de gelirin %29’unu üretirken, İstanbul’a Ankara ve İzmir eklendiğinde milli gelirin %45 kadarına erişildiği görülüyor. Öte yandan İstanbul’un ülkemizdeki 15-64 yaş arasındaki üretken nüfusun %19’nun yaşadığı şehir olduğu, düşünüldüğünde ekonomik aktivitede ne kadar önemi olduğu daha iyi anlaşılıyor. Tek başına Türkiye milli gelirinin yüzde 3 ve üzerinde payını temsil eden şehirlerimiz ise üç büyük şehirin yanı sıra Kocaeli, Bursa ve Antalya oldu.

Kişi başına yıllık milli gelirde ise birinci sırayı İstanbul alırken, ikinci sırayı tecrübeli ve kalifiye mavi yakalı sayısının yüksek olduğu Kocaeli aldı. Kamu istihdamının yoğun olduğu başkent Ankara ise üçüncü oldu. Van, Ağrı ve Şanlıurfa ise kişi başına yıllık gelirin en düşük olduğu iller oldu. Aylık kişi başına gelir Türkiye için 41.900 TL civarında gerçekleşirken, sadece 11 ilimiz bu rakamın üzerinde bir gelir seviyesine işaret etti.

Yıllık kişi başına geliri en yüksek 10 ile bakıldığında ise kişi başına milli gelirde salgın sonrası 2022 ile 2024 yılları arasında en büyük büyümenin Ankara’da kaydedildiği görülürken, diğer yüksek gelirli illerin hepsinde iki yılda %138 seviyesinde gerçekleşen fiyat artışlarının üzerinde kişi başına milli gelir büyümesi izlendi. Aşağıdaki grafikte pembe noktalar 2024 gelirlerini gösterirken, maviler 2022 kişi başına gelirlerine denk gelmektedir. Yüzdelik artışlar iki sene içerisinde toplam artış oranını gösterir.

Öte yandan illerin %3,3 olarak gerçekleşen Türkiye’nin 2024 yılı büyümesine katkılarına bakıldığında 0,62 puanlık büyümenin İstanbul tarafından karşılandığı görüldü. İstanbul’u 0,44 puanlık katkı ile Ankara izlerken, 2023 yılında yaşanan büyük deprem felaketinin etkisinin ardından geçen ilk senede, bölgedeki illerin her biri 0,10 puanın üzerinde büyümeye katkı yaptı.

Ülkemizdeki bütün Bilgi-İletişim faaliyetlerinin %65’i, finans ve sigorta faaliyetlerinin ise %59’u İstanbul’da gerçekleşirken. Ticaret-Ulaştırma-Konaklama sektörlerini oluşturan sektör grubunda İstanbul’un payı %40’ta kaldı. İstanbul Tarım-Orman ve Hayvancılık dışında bütün sektörlerde Türkiye’de ilgili sektördeki faaliyetin en az %10’nunu sağladı.

Sonuç olarak 2024 il detayında GSYIH verileri, Türkiye ekonomisi üzerinde İstanbul’un ağırlığının devam etmesinin yanı sıra Ankara ve Kocaelinde kişi başına gelirde önemli bir artış yaşandığını gösteriyor.