TÜİK geçtiğimiz Ekim ayında yaptığı bir duyuru ile Tüketici Fiyat Endeksi’nin temel yılı ve alt grup ayırımlarının değişeceğini açıklamıştı. Aşağıda bıraktığım linkten ulaşabileceğiniz açıklamada söz konusu değişikliklerin istatistik teknolojisinde güncelleme olduğu ve manşet enflasyonu değiştirmeyeceği anlaşılıyor. Ancak yeni seriler ile ilgili en yeterli açıklamayı ancak Salı günü veri ile beraber yayınlanacak metodolojik bülteni gördükten sonra söyleyebileceğiz. Ekim ayında yapılan duyurudan anlaşılan, TÜİK’in temel yıl çalışması ile yapacağı değişiklik 2009 yılında paradan sıfır atılması benzeri bir uygulama ve piyasanın takip ettiği manşet enflasyona dokunmadan alt-endekslerin yeniden tanımlanması.

Duyuru Metni

Salı günü açıklanacak rakamların hesaplanma yönteminde yapılacak değişikliğin ne anlama geldiğini tartışmadan önce, belki de bazı temel kavramların ne anlama geldiğini üzerinden geçmekte fayda olabilir.

Öncelikle “Endeksin Temel Yılı” ne anlama geliyor? Enflasyon sepeti içerisindeki 12 ana grup, 44 alt grup ve 901 ürün fiyatı derlenmekte. Bu ürün baz alınarak aylık saha çalışması kapsamında 609 bin üzerindeki fiyat her ay toplanıyor. Ancak çıplak fiyatlardan üretilecek bir göstergenin enflasyonu takip edebilmek için kullanılması hiç pratik değil. Bu nedenle Temel Yılı kapsamında belirlenen bir yıldaki fiyatlar “100” seviyesi olarak belirlenerek fiyatlar düzeyindeki aylık ve yıllık artışlar bu baz tarihe göre takip ediliyor.

“Endeksin Alt Kırılım” ağırlıkları ise hangi ürün ve hizmetlerin benzer kabul edildiği ve beraber sınıflandırıldığına odaklanıyor. Burada da ürün bazında bir ekleme çıkarma yok. Sadece zincir endeks mantığı doğrultusunda belirlenmiş ürünler belli bir sınıflamaya konu edilerek karar vericilere ayrıntılı analiz yapma imkanı sağlanıyor.

Son olarak “Zincir Endeks” nedir? Buna odaklanalım. Her dönemde güncel dönemin fiyat düzeyi bir önceki dönemin fiyat düzeyine oranlanır. Enflasyon bu oran üzerinden çıkarılır. Böylece yıllık olarak ürün sepetleri güncellenebilir. Aslında zincir endekste temel yıl her sene tekrar tanımlanır. Pratik bir örnek olarak 2026 yılında endekse girecek ürünün Aralık ayı fiyatları alınarak (2025 baz yılı) değeri bulunmuş olur. 2026 yılı boyunca yeni fiyatlar derlenerek enflasyon hesaplanır.

Şimdi Ocak 2026 fiyatları ile yapılacak güncellemenin ne olduğuna bir bakalım. TÜİK’in Ekim ayı sonunda yaptığı kamuoyu açıklamasına göre TÜFE’de iki önemli değişiklik olacak. Bunlardan ilki “Baz Yılı” değişimi yukarıda açıkladığım üzere zaten “Zincir Endeks” bağlamında TÜİK Enflasyonu’nun baz yılı her sene giren çıkan ürünler ile değiştiği için bu daha çok kozmetik bir değişiklik olacak. Sadece bu haftadan sonra 2003’teki zincirin ilk halkasının fiyat seviyesi 100 olarak kabul edilmeyecek, onun yerine 2025 yılı baz yılı fiyat “100” olarak kabul edilecek.

Bu enflasyonu zaten “yıllık ve aylık yüzdelik” artış açısından takip eden halk için önemli bir değişiklik getirmeyecek. Sadece endekslerle çalışan araştırmacılar artık 3000 lere ulaşmış endeks değerleri ile değil 100’lü seviyelerdeki değerler ile analizlerini yapacak.

Peki sırf bu sıfır atma benzeri operasyon için mi bazı kullanıcıların kafasını karıştırabilecek bir güncelleme yapılıyor. Tabii ki hayır, resmi istatistikler aslında Türkiye’nin Avrupa Birliği adaylık sürecinde direkt görüşmelere başladığı iki alandan biri, her ne kadar daha sonra farklı fasıllarda görüşmeler tıkansa da, TÜİK aslında yıllardır, “AB İstatistik Sisteminin” bir parçası ve ürettiği verilerin metodoloji ve kapsamı 27 üye ülke ile tam uyumlu olarak belirleniyor. “AB İstatistik Ofisi” 2026 yılı itibariyle tüm ülkelerin verilerinin direkt karşılaştırılabilirliğini arttırmak için “ortak referans yıl” talep ediyor. Bu nedenle sadece oranlar olarak değil, seviyeler açısından da “Avrupa Ülkelerinin” enflasyonları karşılaştırılabilir olacak.

Gelecek hafta açıklanacak veriler ile ilgili ikinci önemli değişiklik ise bundan böyle kategori ağırlıklarının belirlenmesinde farklı bir yönteme gidilmesi olacak. İlk olarak şunu belirtmek gerekiyor, TÜİK’in açıklamasında özellikle vurgulanan aşağıdaki ifadeye göre;

“Yeni TÜFE serisinde ise grup düzeyindeki ağırlıklar, hanehalkı tüketim eğilimlerini daha kapsamlı ve güncel biçimde yansıtan Ulusal Hesaplar Hanehalkı Nihai Tüketim Harcamaları verilerinden elde edilecektir. Alt düzey ağırlıklar ise Hanehalkı Bütçe Anketi ile belirlenmeye devam edecektir. “

Grup / Kategori tanımları ve ağırlıkları belirlenirken yeni bir yaklaşım getiriliyor ancak, manşet enflasyonun açıklanmasında kullanılan eski yapı devam ediyor. Manşet enflasyon (TÜFE’de açıklanan genel oran), teknik olarak maddelerin tek tek (en ayrıntılı seviye) harcama ağırlıkları kullanılarak hesaplanmaktaydı.

Ancak şu anda Birleşmiş Milletler tarafından belirlenmiş olan 12’li COICOP sınıflamasına göre üretilen grup endeksleri, modern tüketim kalıplarına uygun olarak tekrar tanımlanacak. Bu yapılırken de gruplar içindeki, ürün ve alt grup ağırlıkları, en son 2021 baz yıllı veriler ile güncellenmiş olan GSYH altındaki “Hanehalkı Nihai Tüketim Harcamaları” yapısından beslenecek.

Gruplandırma yapısında COICOP’tan AB normlarına uygun ECOICOP V2 sınıflamasına geçilmesi ile yeni oluşacak gruplarla “Türkiye Enflasyonu” üzerinden dijital hizmetlerin görünürlüğü daha artacak.

Perplexity Yapay Zeka Sistemi’nin benim için hazırladığı aşağıdaki tablodan görüldüğü gibi “sigorta ve finansal hizmetler” ve “Kişisel Bakım – Sosyal Koruma” için yeni ana endeksler ortaya çıkarken, artık çok demode kalmış “Haberleşme” isimli alt grup, “Bilgi – İletişim” şeklinde kurgulanıyor. Yeni oluşan “Bilgi ve İletişim” grubu altında, “Haberleşme Hizmetlerinin” yanı sıra, “Bilgi ve İletişim” ekipmanlarının fiyatlarının da bir grup olarak takip edilmesi mümkün olacak.

Her ne kadar TÜİK Ekim ayında genel prensipleri açıklamış olsa da, yeni üretilecek serilerde hangi kırılımları göreceğimiz Salı günü belli olacak. Öte yandan geçtiğimiz düzenlemelerde olduğu gibi bu seferde TÜİK’in geçmiş veriler ile bağlantının sağlanması için ilk açıklamada hem eski hem de yeni baz yılı ile rakamları yayınlaması beklenebilir.

Hafta içerisinde gelecek yeni yıl verilerinin ardından tekrar görüşmek üzere…